Wat: Worksh-UP Leiderschap door Victorine Plante
Waar: Theatergroep Aluin, Utrecht
Wanneer: maandag 19 mei 2025
Tekst: Anna van der Kruis

“Ik ben in 1997 afgestudeerd als acteur,” zegt Victorine, “maar ik heb eigenlijk nooit als acteur gewerkt. Ik heb altijd mijn eigen groepen geleid.” We zijn te gast op haar werkplek, de theaterzaal van Aluin. Een kleine groep makers, Lisa Donia van UP lift en ik. De volgende in ons voorstelrondje zegt: “Ik ben in 1997 geboren.” We zijn een divers clubje. Een danser met niet-westerse wortels, een theaterwetenschapper met een prachtige, zachte, Vlaamse dictie, twee jeugdtheatermakers, iemand die al tien jaar haar eigen gezelschap heeft en juist op dit punt even stilstaat, een makende schrijver.

People pleaser
Desondanks geeft iedereen hetzelfde antwoord op de eerste vraag die Victorine ons stelt: “Wie is een people pleaser?” Net als op: “Wie is er ongeduldig?” en: “Wie lost vaak dingen op voor een ander?” In alle gevallen steekt iedereen een hand in de lucht. Victorine zegt dat ze het als onmogelijk ervaart om werk en privé van elkaar te scheiden. Dat ze het liefst zou willen dat iedereen om haar heen keihard werkt. Ze heeft moeten leren dat dat niet zo is. “We hebben allemaal iets anders nodig”, zegt ze. Ook binnen een artistiek team. De een heeft veel lege tijd nodig. De ander blijft altijd doorgaan. De groep vult aan: “Dan zit ik tot een uur ‘s nachts een kostuum af te maken.” Sommige van ons hebben moeite om het werk van een ander op waarde te schatten. Iemand zegt: “Dan vraag ik me af: waarom staat dit niet in een Excel, en ga ik dat alsnog zitten doen.” Dubbel werk. “Je moet oppassen dat je niet gaat twijfelen aan elkaars intenties”, reageert iemand anders. “Dat is een valkuil”, zegt Victorine.

Shit regelen
We praten over de verhouding tussen organiseren, mogelijk maken en maken. Er zijn geldzorgen, zorgen over wat je moet plannen, de tijd die je hebt op de vloer. Wat je per dag kan doen, maar ook wat je kan doen binnen een aantal weken. De volgende voorstelling die je wil verkopen, de volgende projectsubsidie, de vierjarenplanning. “Je moet een duizendpoot zijn,” zegt iemand, “je studeert af aan een acteursopleiding, maar je moet ook nog allemaal shit regelen.” Victorine breekt in. “Ja, maar het is echt heel erg leuk”, zegt ze. Theater is vluchtig. Ze houdt ervan om jaarverslagen te maken, om terug te kijken. “O ja, dat was leuk. Toen waren er zoveel mensen, in Bergen op Zoom.” Terugkijken voordat je weer verdergaat is van groot belang. Als artistiek leider kijkt ze veel naar de toekomst. “Dan is de zakelijk leider op dat moment misschien aan het terugkijken, afrekeningen aan het maken. Voor je het weet zit je twee jaar uit elkaar, qua dynamiek. Dan moeten we even met de koppen bij elkaar. Ik ren, ik sprint, daarna wil ik weer stilstaan.”

Loslaten
Of je iets moeilijk of makkelijk kan loslaten, gaat allemaal over tijdsbeleving. Wat is jouw besef van tijd? “Wij zijn afgestudeerd in een moeilijke tijd”, zegt de schrijver. “Qua politiek: niemand zat op ons te wachten. We moesten alles zelf regelen.” “En jullie maken ook nog high art”, zegt Victorine. Zelf is ze begonnen als cabaretduo. Ik vraag haar of het makkelijker wordt? Ze vertelt hoe het voor haar was, toen het voor het eerst misging. “De eerste jaren was het gewoon vliegen en dan crasht het.” Ze dacht dat ze iets had opgebouwd. “Ik ben toch al zeven jaar bezig, ik sta toch al in de VIVA.” Dat viel tegen. “Het was gewoon opnieuw bij nul beginnen. Rock bottom.”

Dubbel leven
Na het eten nemen we plaats aan de grote tafel tegenover de bar. Er is een verhuur in de zaal vanavond. We gaan terug naar het voorstelrondje. Maar nu vanuit de retorica. Hoe presenteer je je professionele zelf? “Ik doe maar wat”, verwoordt iemand haar werkwijze. In de groep willen we met haar werken omdat we haar aardig vinden. Ik denk dat zij in haar openheid en haar speelsheid niet alleen ruimte zou maken voor zichzelf, maar ook voor mij. De schrijver onder ons merkt op dat ze veel invult. “Dat is wat je doet”, zegt Victorine. “In een retorische situatie ben je altijd aan het invullen. Het is altijd goed om na te vragen of je aanname klopt, maar je hebt ook niet altijd tijd om dat te doen. Als je alles wilt navragen moet je dubbel leven.” Wanneer Victorine doorvraagt, vertelt de theatermaker waar ze vandaan komt, hoe ze is opgegroeid. “Nu heb je je persoonlijke achtergrond benoemd,” zegt Victorine, “dat is altijd een keuze.”

Real
Ook de danser start zoekend, voorzichtig. In zijn toelichting wordt hij feller. “Dat ik trauma’s heb: I don’t give a fuck. Dat is mijn anker. Ik moet wel dat stukje kennen, maar ik hoef niet on stage de hele tijd daar verdrietig over lopen doen.” Zijn interesse ligt bij mensen, hun talent. “Je moet real zijn,” zegt hij, “daar gaat het om.” “Je temperament laat zien hoe verantwoordelijk je je voelt,” zegt Victorine, “hoe je zoekt.” “Dat vind ik moeilijk”, zegt hij. “Ik merk soms dat ik te veel ben. Maar het is gewoon passie. Levenslust.” Victorine vertelt dat ze iets soortgelijks ooit in een cursus Wijzer Werven te horen kreeg: “Awel, mensen zijn gewoon doodsbang voor u.” Dus ze herkent het. Het kan zijn dat je mensen afschrikt. “Maar het is wel wie je bent.”

Kneitergenuanceerd
Zelfs de schrijver onder ons zoekt naar woorden. Dat klinkt tegenstrijdig, maar dat is het niet. Als woorden je instrument zijn kies je ze niet zomaar, daar gaat werk aan vooraf. Ze begint met een harde grap over hoe ze die middag binnenkwam: ze had zich vergist in de tijd. We lachen. Ze heeft veel vuur en veel taal voor het wat. Victorine zegt: “Ja, dit is wat je maakt, maar niet wie het maakt. Wie ben jij?” Het is een confronterend moment. “Probeer jezelf eens te omschrijven als personage.” “Ik denk een heel associatief, geïnspireerd persoon, die zo gaat,” antwoordt de schrijver, terwijl ze met haar handen een curve beschrijft. “Ja en kneitergenuanceerd,” zegt Victorine, “er is geen vraag die jij beantwoordt met ja of nee. Dus die nuance is heel erg belangrijk voor jouw professionele zelf.”

Afwachtend en speels
En dan is de Excel sheet terug. Een van de jeudtheatermakers omschrijft zichzelf als afwachtend, maar ook speels, niet makkelijk te vangen in een hokje. “Die twee hebben met elkaar te maken”, zegt Victorine. Hij twijfelt. “Het klinkt niet of het bij elkaar past”, zegt hij. “Je hebt kaders nodig om vrij te zijn”, zegt iemand. “Voor jou is een kostuum ook een kader,” zegt Victorine, “waardoor je enorm kunt vliegen.” Ik koppel het meteen aan diens eerdere uitspraak, het Excel sheet, het kader, het overzicht, maakt ruimte voor speelsheid. Een duidelijke vorm geeft ruimte om een bepaalde verantwoordelijkheid, een bepaalde zorg los te laten en te zoeken naar mogelijkheden. “Hoe is dit?”, vraagt Victorine. “Ik vind het fijn om dit even te horen en te realiseren”, zegt hij. “En het is grappig, omdat dit voor jezelf zo moeilijk is, terwijl je het bij een ander zo snel ziet.”

Lekker lijden
Victorine pakt terug naar het begin: ze vraagt of we denken dat we kunnen werken met mensen die niets hebben met wat we maken. Ze pleit ervoor, dat we ervoor open staan die optie te onderzoeken. Niet iedereen in ons team hoeft intrinsiek gemotiveerd te zijn, een kartrekker. “Ik ben nooit het theater ingegaan om leiding te geven aan acht mensen”, zegt ze. “Dat gebeurde gewoon omdat ik dingen niet meer wilde doen, net als jullie. Dan wil je met iemand anders een communicatieplan maken, of een educatieplan.” Ze heeft wel eens gedacht: ik zou wel een denktank willen waarin we alleen onze blunders delen. En eigenlijk is dat precies wat we daarna doen, onze blunders delen. “Lekker leiden”, hoor ik iemand zeggen. “Met een korte of een lange ij?”, vraag ik.